Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ե՞րբ է ստեղծվել Վանի թագավորությունը: Ի՞նչ այլ անուններով է այն հայտնի:
   Ք. ա. IX դարի կեսերին: Ուրարտու (Արարատ), Բիայնիլի:
2. Բացատրի՛ր: Ի՞նչ դեր ուներ երկաթը թագավորության կյանքում, ինչպե՞ս էր այն նպաստում թագավորության կայացմանը:
   Թագավորության զինվորները կրում էին երկաթե թրեր և երկաթե ծայրով նիզակներ: Դա հնարավորություն տվեց ավելի արդյունավետորեն պայքարելու հակառակորդ Ասորեստանի դեմ, որի զորքը ևս զինված էր երկաթյա զենքերով։ Երկաթի կիրառումը (երկաթե խոփեր, բահեր, մանգաղներ և այլն) մեծ առաջընթաց ապահովեց նաև գյուղատնտեսության մեջ:
3. Ներկայացրո՛ւ և վերլուծի՛ր: Ի՞նչ միջոցներ ձեռնարկեցին Վանի արքաները՝ երկիրը միավորելու,
   ընդլայնելու և կայունացնելու համար: Ինչո՞ւ:
   Ստեղծեցին կանոնավոր բանակ, ներմուծեցին տեղական սեպագրեր, հաստատեցին համապետական կրոնը:
4. Ի՞նչ եք կարծում, իրագործված վերափոխություններից (նոր մայրաքաղաքի հիմնում, բանակի զարգացում, սեպագրերի ներմուծում, կրոնի միասնականացում) յուրաքանչյուրն ի՞նչ նշանակություն կարող էր ունենալ մարդկանց և պետության համար:
   Ռազմական, տնտեսական, սոցիալական և կրոնական վերափոխությունները նպաստեցին պետության քաղաքական կայունությանը և ամրպնդեցին պետության պաշտպնությունը:
5. Ինչպե՞ս հաջողվեց Վանի թագավորության արքաներին արագ կազմակերպվել և հակակշռել իրենց հակառակորդ պետությանը՝ Ասորեստանին:
   Հյուսիսում և հարավ- արևելքում պետության սահմանները զգալիորեն ընդլայնվեցին՝ ապահովելով ոսկու և երկաթի լրացուցիչ պաշարներ:Կառուցվեցին մի շարք ամրոցներ, որոնք նախատեսված էին ինչպես պաշտպանության, այնպես էլ հարձակման համար:
6. Նշե՛ք և հիմնավորե՛ք, թե Վանի թագավորության արքաների իրագործած վերափոխություններից որն էր ավելի առաջնային և ինչու:
   Ես կարծում եմ Վանի թագավորության արքաների իրագործած վերափոխություններից առաջնայինն էր երկաթի հանքերի շահագործումը, որը հնարավորություն էր տալիս պատրաստել երկաթե թրեր և երկաթե ծայրով նիզակներ, երկաթե զենքեր: Երկաթի շնորհիվ նաև զարգացավ գյուղատնտեսությունը: Ստեղծվեցին երկաթե խոփեր, բահեր, մանգաղներ:

Հարցեր և առաջադրանքներ.

1. Ի՞նչ գիտական վարկածներ գիտեք Հնդեվրոպական նախահայրենիքի մասին, և
   ի՞նչ տեղ ունի դրանցում Հայկական լեռնաշխարհը:
   Դրանցից են «տափաստանային» և «հարավասիական (հայկական)» վարկածները: Համաձայն «տափաստանային» վարկածի՝ հնդեվրոպական նախահայրենիքը գտնվել է մերձվոլգյան տափաստաններում, որտեղից էլ տարածվել են հնդեվրոպացիներն ու հնդեվրոպական լեզուները: հարավասիական («հայկական») վարկածի համաձայն հնդեվրոպացիների նախահայրենիքը գտնվել է Հայկական լեռնաշխարհը, Փոքր Ասիայի արևելյան շրջանները, Հյուսիսային Միջագետքը և Իրանական սարահարթի հյուսիս-արևմուտքն ընդգրկող մի ընդարձակ տարածքում։
2. Ինչպե՞ս ազդեց մետաղների օգտագործումը մարդու և բնության հարաբերությունների վրա:
   Այս ժամանակաշրջանում աստիճանաբար կազմավորվեցին ավելի բարդ հասարակություններ: Ստեղծվեցին ավելի մարտունակ բանակներ, ակտիվացան պատերազմները, հասարակությունը շերտավորվեց, առաջացավ մասնավոր սեփականությունը:
3. Պարզաբանի՛ր և վերլուծի՛ր: Ի՞նչ դեր խաղաց աշխարհագրությունը Հայկական լեռնաշխարհում
   վաղ պետական կազմավորումների ստեղծման մեջ։
   Հայկական լեռնաշխարհում վաղ պետական կազմավորումները անգնած էին մի քանի խնդիրների առջև՝ դժվար հաղթահարելի լեռնաշղթաներ, կլիմայական կտրուկ փոփոխություններ, սակավահողություն, աննավարկելի գետեր և այլն:
4. Ինչո՞ւ էր բրոնզի գյուտն այդքան կարևոր գյուղատնտեսության, ռազմարվեստի և այլնի համար: Բերե՛ք օրինակներ:
   Արհեստավորները հայտնագործեցին բրոնզը (պղնձի և մկնդեղի կամ անագի խառնուրդը)՝ մետաղ, որը շատ ավելի կարծր և դիմացկուն էր, քան պղինձը: Շրջակա միջավայրի և դրա ռեսուրսների նկատմամբ մարդու վերահսկողությունը նոր մակարդակի հասավ մետաղների օգտագործմամբ: Պղինձն առաջին մետաղն էր, որն օգտագործվեց գործիքներ պատրաստելու համար: Ստեղծվեցին ավելի մարտունակ բանակներ, ակտիվացան պատերազմները, հասարակությունը շերտավորվեց, առաջացավ մասնավոր սեփականությունը:
5. Ինչի՞ շնորհիվ հնդեվրոպական ժողովուրդներին հաջողվեց արագ տարածվել
   տարբեր ուղղություններով:
   Հնդեվրոպական ժողովուրդները ընտելացրել էին ձիերին, հայտնագործել էին սռնանիվը և ստեղծել էին թեթև երկանիվ կառքը: Շնորհիվ դրանց էլ տեղի ունեցավ հնդեվրոպացիների արագ տարածումը։
6. Գնահատի՛ր: Նշե՛ք և հիմնավորե՛ք լեզվի, անիվի և ձիերի ընտելացման գյուտերից յուրաքանչյուրի ազդեցությունը մարդկանց կյանքում: Դրանցից ո՞րն է ավելի նշանակալի և ինչո՞ւ:
   Անիվի գյուտը օգնեց մարդկան տեղաշարժվել ամբողջ աշխարհով: Դա դարձավ գաղթի միջոց: Ձիերի ընտելացման գյուտը նպաստեց առևտրի զարգացմանը, մեծ ազդեցություն ունեցավ նաև պատերազմական գործընթացների վրա: Լեզվի գյուտի շնորհիվ մարդիկ հնարավորություն ունեին հաղորդակցվելու և հասկանալու իրար: Լեզվի միջոցով է ժողովուրդն ստեղծում իր մշակույթը, կուտակում և սերունդներին փոխանցում դարերով ստեղծված մտավոր և հոգևոր գանձերը։